सामग्री खोज्नुहोस्

टोकियो। नेपालमा हरेक शहरमा विदेशी भाषा सिकाउने कक्षा सञ्चालनमा छन् । ती स्थानमा विहानदेखि बेलुकासम्म विभिन्न देशका भाषा सिक्ने विद्यार्थीको घुइँचो नै लाग्छ । अझ भाषा क्याम्पसमा नाम निकालेर जापानीज, चाइनीज भाषा पढ्नेको संख्या पनि कम छैन । यसरी नेपालमा विदेशी भाषाको लगाव बढी रहँदा अभिभावकसँगै जापान पुगेका नेपाली बालबालिका भने नेपाली भाषा र पाठ्यक्रममा राखिएका कुरा अध्ययन गर्न जापानमा सञ्चालित नेपाली विद्यालय धाइरहेका छन् ।

जापानको टोकियोमा रहेको एभरेष्ट इन्टरनेसनल स्कुल नेपाली पाठ्यक्रम अनुसार नेपालबाहिर माध्यमिक तहसम्म पढाई हुने एक मात्र विद्यालय हो । एभरेष्टमा नेपाली पाठ्यक्रम अध्ययन गर्न नेपाली मात्र नभएर विदेशी विद्यार्थी पनि आउने गरेका छन् । विद्यालयमा ४ सय ५० विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । जसमा २५ जना विदेशी विद्यार्थी रहेको विद्यालयका प्रध्यानध्यापक विष्णु भट्टले अनलाइन खबरलाई बताए । एभरेष्टमा नेपालीसँगै जापानीज, इडियन र जाम्बियाका विद्यार्थी पढ्छन् ।

विद्यालयलाई विद्यार्थीको चाप व्यवस्थापन गर्नै हम्मेहम्मे पर्ने गरेको छ । विद्यालयको क्षमता भन्दा धेरै विद्यार्थी भर्ना गर्न नमिल्ने हुँदा अध्ययन गर्न चाहाने सबै विद्यार्थीलाई भर्ना लिन नसकिरहेको प्रध्यानध्यापक भट्ट बताउँछन् । ‘पछिल्लो समय एभरेष्ट पढ्न चाहाने विद्यार्थीहरु ह्वातै बढेका छन् । तर हाम्रो स्रोत र साधानले नधान्ने हुँदा सबैलाई लिन सकिरहेका छैनौँ’ प्रध्यानध्यापक भट्टले भने ।

एभरेष्ट इन्टरनेसनल स्कुलमा नर्सरीदेखि १२ कक्षासम्म पढाई हुन्छ । आधारभूत तथा माध्यमिक शिक्षा ऐन, २०७५ले कक्षा ९ देखि १२लाई माध्यमिक तह मानेको छ । यस पश्चात २०७७ सालमा सरकारले विदेशमा १२ कक्षासम्म पठनपाठन गराउन पाइने व्यवस्था गरेको थियो । एभरेष्ट स्कुलकै पहलमा तत्कालिन मन्त्रिपरिषदको बैठकले सो व्यवस्था गरेको विद्यालयका लगानीकर्ता भूषणा घिमिरेले बताए । मन्त्रिपरिषदको निर्णय पछि कक्षा १० सम्म सञ्चालित एभरेष्टले ११ र १२ कक्षासमेत सञ्चालनमा ल्याएको हो । ११ र १२ कक्षामा म्यानेजमेन्ट र विज्ञान संकायमा पढाई हुँदै आएको छ । एभरेष्टमा शिक्षक र स्टाफ गरी ६२ जना कार्यरत छन् । जसमा ९ जना जापानीज, १ जना अमेरिकन र २ जना फिलिपिन्स गरेर १२ जना विदेशी र अरु नेपाली शिक्षक छन् ।

जापानमा नेपालीको संख्या बढेसँगै विद्यालयको अभाव महसुस गरी सन् २०१३ बाट विद्यालय सञ्चालनमा ल्याएको संस्थापक अध्यक्ष भुपालमान श्रेष्ठले बताए । ‘टोकियोमा अमेरिका, इन्डियाले सञ्चालनमा ल्याएका अंग्रेजी माध्यमबाट पढाई हुने इन्टरनेसनल स्कुलहरु थिए । महंगो शुल्कका कारण ति स्कुलमा नेपाली समुदायको पहुँच पुग्दैन थियो । जापानीज विद्यालयमा भर्ना गरे आफ्नो देशको भाषा, संस्कृति नजान्ने अवस्था रहने भएकाले नेपाली विद्यालयको आवश्यकता महसुुस गरी एभरेष्ट सञ्चालनमा ल्याएका हौँ’ संस्थापक अध्यक्ष श्रेष्ठले क्योदाई न्यूजसँग भने ।

जापानमा रहेर व्यापार व्यवसाय साथै रोजागारीमा संलग्न ६५ जनाको लगानीमा विद्यालय सञ्चालनमा छ । जसमा विद्यालय सञ्चालक समितिका अध्यक्ष भवन भट्ट, संस्थापक अध्यक्ष श्रेष्ठ, व्यवसायीहरु महेश श्रेष्ठ, मेघराज नेपाल, दिपक सुवेदी, भूषण घिमिरे लगायत छन् । विद्यालयले सन् १९१७ नोभेम्बरमा टोकियोको ओगिकुबोमा ४० करोड येनमा भवन खरिद गरेको छ । जहाँ कक्षा ४ देखि १२ सम्म अध्ययन हुन्छ । नर्सरीदेखि युकेजीसम्म टोकियोको ओकुबोमा र १ देखि ३ कक्षासम्म आसागायामा पढाई हुँदै आएको छ ।

रोजाईमा किन पर्र्यो नेपाली विद्यालय

जापानको विभिन्न शहरमा नेपालीको बसोबास छ । सबैको पहुँचमा नेपाली विद्यालय भने छैन । टोकियो आसपास रहेका अधिकांश नेपाली आफ्ना सन्तानलाई नेपाली विद्यालय नै पठाउन चाहान्छन् । यसको मतलब जापानीज शिक्षा नराम्रो भएकाले नेपाली विद्यालय रोजाईमा परेको भने होइन । त्यसो त जापानको शिक्षा प्रणालीलाई विश्वमा नै उदाहरणीय मानिन्छ । जापानमा दिर्घकालिन बस्ने सोच नबनाएका नेपालीका लागि यो विद्यालयले फाइदा पुर्र्याएको छ ।

नेपाली विद्यालयमा पढाए छोराछोरीले देशको माटो सुहाउँदो शिक्षा पाउने अभिभावकहरु बताउँछन् । टोकियोमा व्यवसाय गर्दै आएका झापा गौरादहका सन्तोष पोखरेलले आगामि शैक्षिक शत्र ०८१ बाट छोरी सानिया पोखरेललाई एभरेष्टमा पढाउने योजना बनाएका छन् । जापानीज विद्यालयमा जापानीज भाषामा पढाई हुन्छ जसले भविष्यमा नेपालमा नै करियर अगाडि बढाउन समस्या हुने भएकाले नेपाली विद्यालय रोजेको पोखरेल बताउँछन् । ‘नेपाली विद्यालयमा नेपाली पाठ्यक्रम अनुरुप अंग्रेजी माध्यममा पढाई हुन्छ । जहाँ जापानीज भाषाको पनि १ वटा पुस्तक रहेको छ । जसकारण, भविष्यमा आफ्नो सन्तान नेपाल, जापानसँगै विश्वका जुनसुकै देशका लागि योग्य जनशक्ति बन्छ’ पोखरेलले भने ।

जापानमा लामो समय बसे पनि स्थायी बसोवासको अनुमतिपत्र पाउन त्यति सहज छैन । ‘जसकारण भिसा सकिएर अथवा रद्द भएर बीचमा नै जापान छोड्नु पर्ने अवस्था आए दुई देश बीचको शिक्षा नमिल्ने भएकाले पनि नेपाली विद्यालय रोजाइमा परेको हो’ अभिभावक कामना भण्डारीले भनिन् । नेपाली विद्यालयमा शिक्षासँगै आफ्नो देशको भाषा, संस्कार, संस्कृति तथा चाडपर्वको बारेमा पनि बालबच्चाहरुले सिक्ने भण्डारीले बताउँछिन् ।

११/१२ पछिको गन्तव्य कहाँ ?

नेपाली पाठ्यक्रम अनुसार जापानमा ११/१२ कक्षा सकेका विद्यार्थीले नेपाली, जापानीज साथै विश्वका अन्य विश्वविद्यालयमा गएर पढ्न सक्ने एभरेष्ट स्कुलका प्रध्यानध्यापक भट्ट बताउँछन् । एभरेष्ट स्कुल नेपाल सरकारबाट मान्यताप्राप्त भएकाले ११/१२ कक्षा पढिसकेपछि विद्यार्थीले नेपालका जुनसुकै विश्वविद्यालयमा गएर स्नातक तहको अध्ययन गर्न सक्नेछन् । स्कुललाई जापानको शिक्षा मन्त्रालयले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको विद्यालयको मान्यतासमेत दिएको छ । जसकारण जापान, साथै अन्य देशका विश्वविद्यालयबाट स्नातक तहको अध्ययन गर्न कुनै पनि समस्या नरहने विद्यालयका प्रध्यानध्यापक भट्टले जानकारी दिए ।

कस्तो छ चुनौती र सरकारी सहयोेग ?

स्थापनाकालमा भने स्कुलले थुप्रै चुनौती सामना गर्नु पर्र्यो । ‘जापानमा सञ्चालित विद्यालय भएकाले जापानको नियम पालना गर्नु पर्ने अवस्था विद्यालयलाई थियो । अर्कोतर्फ नेपालको शिक्षा नीतिमा विदेशमा विद्यालय सञ्चालन गर्ने विषय समावेश नभएकाले तालमेल मिलाउन झमेला खेप्नुप¥यो’ संस्थापक अध्यक्ष श्रेष्ठ भन्छन् । नेपाल सरकारले शिक्षा सम्बिन्ध सम्पूर्ण अधिकार र जिम्मेवारी स्थानीय सरकारलाई दिएसँगै विदेशमा सञ्चालित विद्यालयको निरीक्षण सोहीदेशमा रहेको राजदुतावासले गर्न पाउने व्यवस्था गरेको छ । अहिले राजदुतावासले नै विद्यालयको निरीक्षण गर्दै आएको श्रेष्ठले बताए ।

स्कुलमा विदेशी विद्यार्थी पनि अध्ययनरत रहेकाले विदेशी विद्यार्थी र नेपाली विद्यार्थीलाई एकै ठाउँमा राखेर पढाउँदा सहजै घुलमिल हुन सक्दैनन् । नेपालकै हकमा पूर्वको ताप्लेजुङदेखि पश्चिमको दार्चुलासम्मका विद्यार्थी छन् । उनीहरु आफैँमा फरक प्रकृतिका छन् । नीति नियमबारे विद्यार्थीलाई जानकारी नहुनु साथै पालना गर्न नसक्नु पनि विद्यालयका लागि चुनौती बन्ने गरेको छ । भाषागत समस्याका कारणले जापान सरकारले उपलब्ध गराउने सेवा सुविधाबारे थाहा नपाउनु पनि चुनौती रहेको विद्यालयका प्रध्यानध्यापक भट्टले सुनाए ।

विद्यालयमा अध्ययनरत् ३ देखि ५ वर्ष (नर्सरीदेखि युकेजी) उमेर समूहका विद्यार्थीलाई जापानको स्थानीय सरकारले शुल्क तिरिदिदैँ आएको छ । विद्यार्थी बस्ने स्थानीय पालिका अनुसार फरक,फरक नियम रहेका छन् । स्थानीय सरकारले कुनै महिना विद्यार्थीको पुरै शुल्क तिरिदिन्छ भने, कुनै महिना न्यूनतम ३७ हजार येनसम्म सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको छ । स्थानीय सरकारले यो सहयोग अभिभावकलाई मासिक रुपमा उपलब्ध गराउँछ ।

अगाडी बढ्दै हिमालयन र तोकाई

एभरेष्टसँगै जापानमा अन्य दुई नेपाली विद्यालय पनि सञ्चालनमा छन् । टोकियो कै कोइवामा हिमालयन इन्टरनेसनल एकेडेमी सञ्चालनमा छ । सन् २०२१ बाट सञ्चालनमा आएको उक्त विद्यालयमा नेपाली र विदेशी गरेर १ सय ९० जना अध्ययनरत रहेको विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष राजन रिजालले बताए । आगामि शैक्षिक शत्रबाट विद्यालयले ७ कक्षासम्म पठनपाठन गराउने रिजाल बताउँछन् । स्कुलले हरेक वर्ष १ कक्षा वृद्धि गर्दै लगिरहेको उनले जानकारी दिए । विदेशी भूमिमा नेपाली पाठ्क्रम पढाउन पाउँदा गर्व महसुस हुने उनी बताउँछन् । विद्यालयले भवन भाडामा लिएर कक्षा सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

त्यस्तै जापानको तेस्रो ठूलो शहर नागोयामा पनि दुई वर्ष अघिदेखि तोकाई वाटिका इन्टरनेसनल स्कुल आएको छ । जहाँ नेपाली पाठ्यक्रम अनुसार पढाई हुन्छ । विद्यालयमा ६० जना नेपाली बालबालिका अध्ययनरत रहेको विद्यालयका सञ्चालक बिमल अधिकारीले बताए । नागोयामा नेपाली समुदाय बढेसँगै नेपाली विद्यालयको आवश्यकता महसुस गरी विद्यालय सञ्चालनमा ल्याइएको अधिकारी बताउँछन् । तोकाई वाटिकामा ५ जना नेपाली युवाको लगानी रहेको छ । आगामी शैक्षिकशत्र ०८१ को वैशाखबाट सञ्चालनमा आउने गरी जापानको चिवास्थित साकुरामा गोर्खा पिक इन्टरनेसनल स्कुल सञ्चालनमा आउँदै छ । जहाँ नर्सरीदेखि कक्षा ३सम्म पढाई हुने विद्यालय प्रशासनले जनाएको छ ।

जापानमा नेपाली पाठ्यक्रम पढाई हुने स्कुलहरु थपिनु सकारात्मक पक्ष रहेको एनआरएनए जापानका अध्यक्ष नवीन निउरे बताउँछन् । ‘एभरेष्ट कै कुरा गर्ने हो भने विदेशीलाई समेत नेपाली पाठ्यक्रमको अध्ययन गराउनु सबै नेपालीका लागि गौरवको विषय हो । पछिल्लो समय विदेशीने नेपालीको संख्या बढ्दो क्रममा छ । नेपाल सरकारले नेपालीको बाहुल्यता धेरै भएका अन्य देशहरुमा एभरेष्टकै मोडेलमा स्कुल खोल्नसके नेपाल बाहिर रहेका नेपालीलाई समेत नेपालसँग जोड्न सकिन्छ’ निउरे भन्छन् ।